Ἐν εἰρήνῃ, τοῦ Κυρίου δεηθῶµεν.

Με ειρήνη, ας παρακαλέσουµε τον Κύριο.

Αμέσως μετά το «Εὐλογηµένη…» και το «Ἀµήν», γίνεται µια σειρά από δεήσεις, που όλες µαζί λέγονται «Μεγάλη Συναπτή». Λέγονται έτσι, επειδή σ’ αυτές τις δεήσεις συνά­πτεται, δηλαδή περιμαζώνεται όλος ο βίος και η ζωή των πι­στών. Είναι σαν µια πρώτη εµφάνιση και παρουσία της Εκκλησίας ενώπιον του Θεού, µε όλες τις επίγειες ανάγκες και περιστάσεις του βίου. Η Εκκλησία µέσα στο ναό είναι σαν ένα καράβι, που πλέει και ταξιδεύει προς την ανατολή, εκεί που ήταν ο αρχαίος παράδεισος, «κατά ἀνατολάς», κα­θώς λέει η θεία Γραφή. Προς τον παράδεισο πλέει η Εκκλη­σία και κουβαλάει µέσα στο πλοίο της εξαγνισµένο όλο τον επίγειο βίο των ανθρώπων. Όλες αυτές οι δεήσεις της Μεγά­λης Συναπτής λέγονται και «Εἰρηνικά», επειδή οι τρεις πρώτες δεήσεις είναι για την ειρήνη· η ειρήνη είναι ο καθαρός αέρας, µέσα στον οποίο µπορεί να ζήσει η θεία κοινωνία, που είναι η Εκκλησία. Η ειρήνη, που είναι πρώτα καρπός του Αγίου Πνεύµατος µέσα στους πιστούς κι ύστερα ειρηνική κα­τάσταση στον θεσµό της Εκκλησίας και σ᾽ όλο τον κόσµο.
Μετά την δοξολογία του τριαδικού Θεού, η πρώτη λέξη, που ακούεται στην σύναξη της Εκκλησίας, είναι η ειρήνη. Ο διάκονος σαν σάλπιγγα, που δίνει το σύνθηµα και το παράγγελ­µα, φωνάζει δυνατά, για να τον ακούσουν όλοι· «Ἐν εἰρήνη, τοῦ Κυρίου δεηθῶµεν»· µε ειρήνη µέσα µας και µεταξύ µας, ας παρακαλέσουµε τον Κύριο. Γιατί δεν γίνεται αλλιώς· το πρώτο που µας χρειάζεται, για να σταθούµε µπροστά στο Θεό, είναι η ειρήνη. Να είµαστε ειρηνευµένοι πρώτα µέσα µας κι ύστερα µεταξύ µας. Γιατί µόνο, αν έχουµε ειρήνη µέσα µας, µπορούµε να έχουµε και µεταξύ µας ειρήνη. Σ᾽ όλη τη θεία Λειτουργία, πολλές φορές θα ακούσουµε το λειτουργό ιερέα να δίνει την ειρήνη και να λέει· «Εἰρήνη πᾶσι». Χωρίς ειρήνη, «οὐδέν ἔνι οὔτε εἰπεῖν οὔτε πράξαι»· µέσα στην Εκκλησία τίποτε δεν µπορούµε να πούµε ούτε να κάµουµε χωρίς ειρήνη.
Μετά την πρώτη δέηση για ειρήνη, ο λειτουργός προχωρεί σε µια δεύτερη, στην οποία φαίνεται αµέσως ο σκοπός της εκκλησιαστικής λειτουργικής σύναξης. «Ὑπέρ τῆς ἄνωθεν εἰρήνης καί τῆς σωτηρίας τῶν ψυχῶν ἡµῶν, τοῦ Κυρίου δε­ηθῶµεν»· για την ειρήνη από τον Θεό και για την σωτηρία των ψυχών µας, ας παρακαλέσουµε τον Κύριο. Η ειρήνη, το πρώτο και µεγάλο αγαθό, είναι καρπός µέσα µας του Αγίου Πνεύµατος. Κι αυτή η ειρήνη, σαν τέλειο δώρηµα «ἄνωθεν καταβαῖνον», είναι κάτι άλλο από την ειρήνη, για την οποία πολιτικά και διπλωµατικά µιλάνε οι άνθρωποι. Γι᾽ αυτή την ειρήνη του Θεού ο Ιησούς Χριστός έλεγε στους µαθητές του· «Εἰρήνην τήν ἐµήν δίδωµι ὑµῖν» και «Οὐ καθώς ὁ κόσµος δίδωσιν ἐγώ δίδωµι ὑµῖν». Καθώς λοιπόν γράφει ο Απόστο­λος, ότι κάθε δωρεά του Θεού δίδεται «πρός τό συµφέρον», έτσι και στην αρχή της θείας Λειτουργίας ζητούµε την ειρήνη για την σωτηρία των ψυχών µας. Γιατί αυτό πρώτα και µόνο µας συµφέρει, η σωτηρία· «κοµιζόµενοι τό τέλος τῆς πίστεως ἡµῶν σωτηρίαν ψυχῶν», γράφει ο απόστολος Πέτρος. Δηλα­δή· να κερδίσουµε τον σκοπό για τον οποίο πιστεύοµε, κι αυτός είναι η σωτηρία των ψυχών µας.
Μα οι χριστιανοί δεν είµαστε έξω από τον κόσµο. Η Εκκλησία είναι και στην γη, πορεύεται µαζί µε τον κόσµο και παλέβει να τον µεταµορφώσει και να τον οδηγήσει στην ζωή του «µέλλοντος αἰῶνος». Γι᾽ αυτό ο διάκονος σ᾽ ένα τρίτο αίτηµα δέεται· «Ὑπέρ τῆς εἰρήνης τοῦ σύµπαντος κόσµου, εὐσταθείας τῶν ἁγίων τοῦ Θεοῦ Ἐκκλησιῶν καί τῆς τῶν πά­ντων ἑνώσεως, τοῦ Κυρίου δεηθῶµεν»· για την ειρήνη όλου του κόσµου, για την στερέωση των αγίων Εκκλησιών του Θε­ού και για την ένωση όλων των ανθρώπων, ας παρακαλέσου­µε τον Κύριο. Όρια τοπικά δεν υπάρχουν για την Εκκλη­σία, γι᾽ αυτό και στα αρχαία λειτουργικά κείµενα χαρακτη­ρίζεται «ἀπό περάτων ἕως περάτων» της οικουµένης. Την ενδιαφέρει λοιπόν η ειρήνη του κόσµου, από την οποία εξαρτάται και η δική της ειρήνη. Η ευστάθεια των τοπικών Εκκλησιών, δηλαδή η σταθερή ειρηνική τους κατάσταση εξαρτάται και από την ειρήνη του κόσµου. Οι πολιτικές και κοινωνικές αναταραχές και επαναστάσεις δεν είναι ποτέ για το καλό της Εκκλησίας. Στο σηµείο αυτό η Εκκλησία πλή­ρωσε πολλές ξένες αµαρτίες, γιατί οι άνθρωποι την έµπλε­ξαν στις διαφορές τους και στις µεταξύ τους διαµάχες. Γι᾽ αυτό, σύµφωνα και µε την προφητεία του Ιησού Χριστού, η δέηση είναι όλοι οι άνθρωποι να ενωθούν και να γίνουν µία ποίµνη.
Αλλ᾽ ας ξαναγυρίσουµε κι ας µιλήσουµε πλατύτερα επάνω
σ᾽ αυτές τις δεήσεις για την ειρήνη, που ακούµε στην αρχή της θείας Λειτουργίας. Είναι δεήσεις από την πολύ παλιά εποχή. Γι᾽ αυτό κι αισθανόµαστε ιερή συγκίνηση, όταν δια­πιστώσουµε ότι µε τον ίδιο τρόπο η Εκκλησία και µε τις ίδιες λέξεις τελούσε από την αρχή την θεία Λειτουργία. Αυτή η συνέχεια, που είναι µια ζωντανή παράδοση, µας βεβαιώνει για την ενότητα της Εκκλησίας και για την γνησιότητα της πίστεως. Τίποτα άλλο δεν µας πείθει πώς η Εκκλησία µας παραδίδει πιστά και γνήσια το Ευαγγέλιο της σωτηρίας πα­ρά η οµοιόµορφη και πατροπαράδοτη λατρεία της και µάλι­στα η θεία Λειτουργία. Είκοσι ένας αιώνες οι γενεές των πιστών µε τον ίδιο τρόπο και σχεδόν µε τις ίδιες λέξεις τελούν την θεία Λειτουργία. Όλα τα αρχαία λειτουργικά κείµενα µας δίνουν το ίδιο διάγραµµα, τον ίδιο τύπο και τις ίδιες δεήσεις της θείας Λειτουργίας.
Είναι ένα βιβλίο της αρχαίας Εκκλησίας µε τον τίτλο «Διαταγαί τῶν Ἀποστόλων». Σ᾽ αυτό λοιπόν το βιβλίο υπάρχει το κείµενο της αρχαίας Λειτουργίας, όπου σχετικά µε την ειρήνη του κόσµου και της Εκκλησίας διαβάζουµε την εξής δέ­ηση· «Ὑπέρ τῆς εἰρήνης καί τῆς εὐσταθείας τοῦ κόσµου καί τῶν ἁγίων Ἐκκλησιῶν δεηθῶµεν, ὅπως ὁ τῶν ὅλων Θεός ἀΐδιον καί ἀναφαίρετον τήν ἑαυτοῦ εἰρήνην ἡµῖν παράσχοιτο, ἵνα ἐν πληροφορίᾳ τῆς κατ᾽ εὐσέβειαν ἀρετῆς διατελοῦντας ἡµᾶς συντηρήσῃ». Δηλαδή· ας παρακαλέσουµε για µια σταθερή ειρήνη στον κόσµο και στις άγιες Εκκλησίες του κάθε τόπου,για να µας δώσει ο Θεός την παντοτινή και ανα­φαίρετη ειρήνη του και να µας φυλάξει, ώστε να µπορούµε να εκτελούµε τα χρέη της πίστεώς µας. Απ᾽ ό,τι ξέροµε πώς γίνεται και σήµερα σε πολλούς τόπους, µπορούµε να καταλάβουµε την σηµασία αυτής της δέησης, σ᾽ εκείνο τον καιρό των διωγµών που οι χριστιανοί έφευγαν από τόπο σε τόπο.
Στο ίδιο βιβλίο µια δεύτερη δέηση στη συνέχεια γίνεται ειδικά και µόνο για την Εκκλησία και για την ειρήνη της Εκκλησίας. «Ὑπέρ τῆς ἁγίας καθολικῆς καί ἀποστολικῆς Ἐκκλησίας τῆς ἀπό περάτων ἕως περάτων δεηθῶµεν. Ὅπως ὁ Κύριος ἄσειστον αὐτήν καί ἀκλυδώνιστον διαφυλάξῃ καί διατηρήσῃ µέχρι τῆς συντελείας τῶν αἰώνων τεθεµελιωµένην ἐπί τήν πέτραν». Δηλαδή· ας παρακαλέσουµε για την καθολική και αποστολική Εκκλησία, που βρίσκεται από την µια στην άλλη άκρη της γης, για να την φυλάξει και να την κρατήσει ο Κύριος άσειστη και γαληνεµένη µέχρι την συντέ­λεια του κόσµου, θεµελιωµένη επάνω στην πέτρα της πίστε­ως. Αυτή η δέηση αφορά ειδικά στην εσωτερική ειρήνη της Εκκλησίας, που πάντα και τότε και τώρα πολλές αιρέσεις και σχίσµατα την αναστάτωσαν και την ταλαιπωρούν.
Αυτή λοιπόν η πολυπόθητη ειρήνη, και για την Εκκλησία και για τον κόσµο, πρώτα απ᾽ όλα είναι η άνωθεν ειρήνη των ψυχών µας. Η αληθινή και ανυπόκριτη ταπεινο­σύνη, που µας κάνει να ανεχόµαστε ο ένας τον άλλον, αυτή γεννάει µέσα µας την ειρήνη, που είναι καρπός του Αγίου Πνεύµατος· «πρός πᾶσαν εὐταξίαν καί κατάστασιν εἰρηνι­κήν» λέει η ευχή, που θα πει πώς αυτή η ευταξία και η νοικοκυροσύνη, που τόσο λείπει στην ζωή µας, είναι γιατί δεν έχου­µε µέσα µας ειρήνη. Ας µη ξεγελιέται κανένας µας· ούτε η Εκκλησία ούτε ο κόσµος θα ειρηνέψουν, αν δεν ειρηνέψουµε ο καθένας µέσα του. Αν δεν ζητήσουµε την ειρήνη του Θεού, που «ὑπερέχει πάντα νοῦν», ξεπερνάει κάθε ανθρώπινο λογισµό. Οι άνθρωποι πάνε ανάποδα· θέλουν να φτιάξουν πρώτα τον κόσµο κι υστέρα τον εαυτό τους. Μα όσοι στ’ αλήθεια θέλουν το καλό του κόσµου ξεκινάνε από τον Θεό κι από τον εαυτό τους. Η Εκκλησία αρχίζει την θεία Λειτουργία και ζητάει πρώτα την ειρήνη του Θεού.
† Σ & Κ Δ